Jaki gaz do klimatyzacji samochodowej wybrać?

Dla aut wyprodukowanych przed 2017 rokiem właściwym wyborem jest czynnik R134a, natomiast w modelach nowszych stosuje się R1234yf. Zastosowanie gazu niezgodnego z zaleceniem producenta może skończyć się awarią kompresora lub nieszczelnością całego układu. W tym artykule wyjaśniamy, jak rozpoznać typ czynnika i dlaczego nie wolno ich ze sobą mieszać.

Dlaczego właściwy czynnik chłodniczy ma znaczenie?

Gaz w klimatyzacji nie jest uniwersalną substancją, którą można wymieniać dowolnie. To środek roboczy odpowiedzialny za pochłanianie ciepła z kabiny i oddawanie go na zewnątrz pojazdu. Jego parametry bezpośrednio wpływają na pracę sprężarki, zaworu dławiącego oraz pozostałych elementów instalacji.

Poszczególne czynniki różnią się ciśnieniem roboczym, składem chemicznym i rodzajem oleju mineralnego krążącego w układzie. Właśnie dlatego pomyłka w doborze potrafi skończyć się zatartym kompresorem klimatyzacji, a koszt takiej naprawy liczony jest w tysiącach złotych. Producenci aut wyraźnie oznaczają, jaka substancja została fabrycznie zatwierdzona do danego modelu.

Jak zidentyfikować czynnik w klimatyzacji samochodowej?

Najszybszą metodą jest odczytanie danych z fabrycznej etykiety. Znajduje się ona przeważnie pod maską, w okolicy pasa przedniego albo po wewnętrznej stronie pokrywy silnika. Oprócz rodzaju czynnika chłodniczego podaje również pojemność całego układu.

Naklejka informacyjna pod maską

Jeśli etykieta jest nieczytelna lub jej brakuje, nie należy zgadywać. Można wtedy skontaktować się z autoryzowanym serwisem danej marki i podać numer VIN pojazdu.

Diagnostyka w warsztacie

Profesjonalne punkty obsługi klimatyzacji używają urządzeń do automatycznego rozpoznawania chłodziwa. Tego typu analizator podłącza się do instalacji, a detekcja czynnika chłodniczego następuje w kilka chwil. Dzięki temu mechanik wie, czy ma do czynienia z R134a, czy z nowszym R1234yf, zanim jeszcze podłączy stację do napełniania.

Taka weryfikacja jest bardzo przydatna w autach sprowadzanych z zagranicy. Zdarza się bowiem, że poprzedni właściciel dokonał przeróbek i napełnił układ substancją niezgodną z zaleceniem fabryki.

Czym się różni R134a od R1234yf?

Starszy czynnik R134a pojawił się w motoryzacji w latach 90. i przez ponad dwie dekady był standardem w większości samochodów. Z czasem okazało się, że jego oddziaływanie na warstwę ozonową oraz wysoki potencjał tworzenia efektu cieplarnianego są problematyczne dla środowiska.

Nowy środek o oznaczeniu R1234yf ma znacznie niższy współczynnik GWP, czyli mniejszy wpływ na globalne ocieplenie. Jest on obowiązkowy w pojazdach sprzedawanych na terenie Unii Europejskiej po 2017 roku, co wynika z regulacji ekologicznych przyjętych przez Wspólnotę.

Aspekty ekologiczne

Redukcja emisji gazów cieplarnianych to główny powód zastąpienia poprzednika nowym chłodziwem. Wyciek starego środka z nieszczelnej instalacji przyczynia się do powiększania dziury ozonowej oraz nasila ocieplenie klimatu. Nowa substancja również nie jest całkowicie obojętna dla otoczenia, ale jej potencjał szkodliwości jest wielokrotnie niższy.

Wprowadzenie zmian wymusiła dyrektywa 2006/40/WE. Od 1 stycznia 2013 roku nowe typy pojazdów musiały być projektowane pod czynnik o obniżonym współczynniku ocieplenia globalnego.

Dostępność i koszty

Czynnik R1234yf jest kilkukrotnie droższy od R134a. Dawniej standardowe nabicie klimatyzacji kosztowało w warsztacie około 200 zł, jednak po zmianie przepisów ceny usług wzrosły. Wzrosły także ceny hurtowe starszego środka, więc oszczędności związane z jego wyborem nie są już tak oczywiste jak kiedyś.

Jak przebiega prawidłowe napełnianie klimatyzacji?

Profesjonalny proces serwisowy klimatyzacji składa się zawsze z tych samych etapów, niezależnie od tego, czy instalacja pracuje na R134a, czy na R1234yf. Ważne jest precyzyjne dawkowanie środka według specyfikacji producenta auta, bo zarówno niedobór, jak i przeładowanie układu prowadzą do usterek.

Typowa obsługa z użyciem stacji klimatyzacji obejmuje następujące fazy:

1. odzysk zużytego czynnika,
2. wytworzenie próżni i sprawdzenie szczelności,
3. podanie świeżego oleju oraz kontrastu UV,
4. wprowadzenie właściwej ilości gazu chłodniczego.

Wszystkie te czynności wymagają odpowiedniego sprzętu i doświadczenia. Napełnianie metodą „na oko” kończy się najczęściej nierównomiernym chłodzeniem albo uszkodzeniem sprężarki.

Uprawnienia i bezpieczeństwo

Obrót fluorowanymi gazami cieplarnianymi w Unii Europejskiej reguluje ustawa F-gazowa. Zakup R134a jest możliwy wyłącznie po okazaniu imiennego certyfikatu F-gazowego. Z kolei do serwisowania instalacji napełnionych R1234yf potrzebne jest zaświadczenie o ukończeniu odpowiedniego szkolenia.

Wyciąganie czynnika bez wymaganych dokumentów traktowane jest jako naruszenie przepisów i może skończyć się karą grzywny. Do testowania szczelności instalacji sprężonym azotem z dodatkiem wodoru nie są wymagane dodatkowe pozwolenia, ponieważ mieszanina azotowo-wodorowa nie jest fluorowanym gazem cieplarnianym.

Jakie są objawy niedoboru czynnika i czego unikać?

Zbyt mała ilość gazu w obiegu daje charakterystyczne symptomy. Klimatyzacja przestaje schładzać powietrze, szczególnie podczas upałów, a z nawiewów leci letni strumień. Sprężarka włącza się i wyłącza częściej niż zwykle, co bywa opisywane jako jej „klikanie”.

Warto zwrócić uwagę na następujące sygnały ostrzegawcze:

• słabsze chłodzenie powietrza z kratek wentylacyjnych,
• częste załączanie i wyłączanie sprężarki,
• parowanie szyb od wewnętrznej strony kabiny,
• nietypowe odgłosy dochodzące z okolicy kompresora.

Niepokojące objawy powinny skłonić do wizyty w warsztacie wyposażonym w maszynę do detekcji czynnika. Fachowa diagnostyka pozwala potwierdzić rodzaj chłodziwa oraz sprawdzić, czy instalacja nie ma nieszczelności.

Mieszanie R134a z R1234yf jest zabronione i prowadzi do uszkodzenia kompresora, spadku wydajności chłodzenia oraz ryzyka reakcji chemicznych.

Niektórzy kierowcy próbują oszczędzać, stosując zamienniki w postaci propan-butanu lub gazu do zapalniczek. Takie substancje mają nieznany skład, mogą być łatwopalne i w skrajnych przypadkach niszczą elementy instalacji. Naprawa zatartego kompresora pochłania wtedy wielokrotnie więcej pieniędzy niż standardowa usługa serwisowa.

Rola filtra kabinowego

Sprawna klimatyzacja to nie tylko gaz i sprężarka. Filtr kabinowy zatrzymuje pyłki, kurz oraz zanieczyszczenia z zewnątrz, a przy okazji redukuje nieprzyjemne zapachy we wnętrzu pojazdu. Zaleca się jego wymianę co roku, a częściej, gdy samochód jeździ po zakurzonych trasach lub przewozi zwierzęta domowe.