Czy w Polsce brakuje kierowców zawodowych?

Stoisz przed wyborem zawodu i zastanawiasz się, czy kierowca ciężarówki to dobry kierunek? Z tego tekstu poznasz skalę braków kadrowych, zarobki i realia tej pracy. Dowiesz się też, dlaczego w Polsce i całej Europie tak wyraźnie widać brak kierowców zawodowych.

Jak duży jest niedobór kierowców zawodowych w Polsce?

W polskich firmach transportowych niedobór kierowców zawodowych przestał być sezonowym problemem. Braki widać przez cały rok, w małych i dużych przedsiębiorstwach, od firm rodzinnych po międzynarodowe korporacje. Przewoźnicy mówią wprost, że auta stoją na placach, bo nie ma komu wsiąść za kierownicę, a to bezpośrednio ogranicza liczbę realizowanych zleceń.

Polska odpowiada za ponad 20 proc. przewozów towarowych w Europie, dlatego każde wakaty szczególnie mocno uderzają w branżę TSL. Gdy brakuje kierowców, firmy mają mniejszą elastyczność, trudniej im reagować na nagłe zlecenia i rosną koszty obsługi transportu. Część spedytorów musi odrzucać ładunki lub podnosić stawki, co później widać w cenach towarów na półkach.

Polska na tle Europy

Problem nie kończy się na naszej granicy. Według danych, które publikuje Międzynarodowa Unia Transportu Drogowego IRU, w całej Europie do 2028 roku może zabraknąć nawet 745 tys. kierowców ciężarówek. To oznacza, że zjawisko ma charakter ogólnoeuropejski, a polski rynek tylko szczególnie mocno to odczuwa z powodu dużego udziału w transporcie międzynarodowym.

W wielu krajach zachodnich średnia wieku kierowców przekracza 50 lat i podobne tendencje obserwuje się także w Polsce. Starsi pracownicy stopniowo odchodzą na emeryturę, a napływ młodych jest zbyt mały. Coraz częściej mówi się o realnym zagrożeniu dla stabilności łańcuchów dostaw i punktualności dostaw towarów na terenie całej Unii Europejskiej.

Sytuacja w firmach transportowych

W praktyce właściciele firm przewozowych zgłaszają stałe zapotrzebowanie na kierowców, zwłaszcza w segmencie transportu międzynarodowego. Rekrutacje trwają miesiącami, a wiele ofert pracy pozostaje bez odpowiedzi lub zgłaszają się kandydaci bez wymaganych uprawnień. Zdarza się, że przedsiębiorcy muszą ograniczać flotę, bo nie są w stanie obsadzić wszystkich pojazdów.

To wszystko dzieje się w sytuacji, gdy popyt na transport rośnie. Handel internetowy, rozwój centrów logistycznych i produkcji na eksport generują kolejne ładunki. Gospodarka potrzebuje ciężarówek, a ciężarówki potrzebują ludzi z uprawnieniami kat. C i C+E oraz kwalifikacją wstępną. Gdy tych osób brakuje, rynek zaczyna się blokować.

Skąd bierze się brak kierowców ciężarówek?

Na braku kierowców ciężarówek zaważyło kilka równoległych zjawisk. Część z nich wynika ze zmian demograficznych, inne z charakteru samej pracy i sposobu postrzegania zawodu przez młode pokolenie. Firmy oferują coraz wyższe stawki, ale problemy z rekrutacją nie znikają.

Zmiany demograficzne

W wielu regionach Polski widać spadek liczby ludzi w wieku produkcyjnym, a to bezpośrednio ogranicza pulę potencjalnych kandydatów. Jednocześnie znaczna część obecnych kierowców to osoby po pięćdziesiątce, które już planują odejście z zawodu lub przechodzą na mniej wymagające trasy krajowe. Luka pokoleniowa staje się bardzo wyraźna.

Do tego dochodzi jeszcze niski udział młodych osób w zawodzie. Statystyki pokazują, że tylko 4 proc. kierowców ma mniej niż 25 lat. Dla porównania, w wielu innych branżach udział osób tuż po szkole jest kilkakrotnie wyższy. To znak, że transport drogowy przestał być naturalnym wyborem dla absolwentów szkół zawodowych czy techników.

Tylko 4 proc. kierowców w Polsce ma mniej niż 25 lat, co mocno pokazuje skalę problemu z następną generacją pracowników.

Warunki pracy na trasie

Drugim powodem, który często zniechęca młodych, są warunki pracy. Zawód kierowcy międzynarodowego to długie wyjazdy, życie „w drodze” i ograniczony kontakt z rodziną. Nawet wygodna kabina i nowy ciągnik siodłowy nie zastąpią czasu spędzonego z bliskimi. Dla wielu osób to zbyt wysoka cena za wysokie zarobki.

Do tego dochodzi duża odpowiedzialność. Kierowca prowadzi pojazd ważący kilkadziesiąt ton, odpowiada za ładunek często warty setki tysięcy złotych i musi przestrzegać skomplikowanych przepisów dotyczących czasu pracy oraz odpoczynku. Stres związany z terminowością, kontrolami na drodze czy staniem w wielogodzinnych korkach też wpływa na decyzję o wyborze zawodu.

Wymagania formalne

Droga do zostania kierowcą zawodowym jest dłuższa niż w przypadku wielu innych profesji. Same prawo jazdy kat. C lub C+E to dopiero początek. Trzeba zdobyć kwalifikację wstępną, regularnie przechodzić badania lekarskie i psychologiczne, a także odnawiać kursy okresowe. Każdy z tych etapów kosztuje czas i pieniądze.

Dla młodej osoby, która dopiero wchodzi na rynek pracy, taka bariera wejścia bywa zbyt wysoka. Część firm finansuje kursy i szkolenia, ale nie jest to jeszcze standard w całej branży. Sporo kandydatów rezygnuje na etapie planowania, wybierając zawód, który wymaga mniejszych nakładów już na starcie.

Ile zarabia kierowca zawodowy w Polsce?

Na tle innych profesji technicznych zarobki w transporcie wyglądają atrakcyjnie. Według danych branżowych Mediana zarobków kierowców do 25. roku życia to około 8,5 tys. zł netto. Z kolei średnia pensja w 2023 roku, podawana przez PITD, wyniosła 7 824 zł netto. To dane obejmujące zarówno transport krajowy, jak i międzynarodowy.

Wraz z wiekiem zarobki mogą się zmieniać. Kierowcy po czterdziestce częściej wybierają krótsze trasy lub przerzucają się na transport krajowy, gdzie łatwiej połączyć pracę z życiem rodzinnym. To zwykle oznacza mniejsze stawki, ale też niższą uciążliwość pracy i bardziej przewidywalny grafik.

Podstawa wynagrodzenia

Wynagrodzenie kierowcy ciężarówki składa się z kilku elementów. Najważniejsza jest wypłata zasadnicza wypłacana co miesiąc, która powinna być zgodna z umową o pracę lub kontraktem B2B. Do tego dochodzą diety i ryczałty za noclegi, szczególnie w transporcie międzynarodowym, gdzie kierowca spędza w trasie wiele dni.

W praktyce spora część dochodów to różnego rodzaju premie zależne od przejechanych kilometrów, osiągniętej efektywności i stylu jazdy. Coraz więcej firm wprowadza systemy telematyczne, które monitorują spalanie paliwa oraz sposób hamowania i przyspieszania, a na tej podstawie przyznają dodatki.

Dodatki i benefity

Poza pensją zasadniczą i dietami wielu przewoźników kusi kandydatów dodatkowymi formami wynagrodzenia. W ogłoszeniach często pojawiają się informacje o bonusach za efektywną pracę czy długotrwałą współpracę. Tego typu rozwiązania mają zatrzymać kierowców w firmie na dłużej, bo rotacja jest dziś jednym z większych wyzwań kadrowych.

Do popularnych form uzupełnienia zarobków kierowców należą między innymi:

• premie za przejechane kilometry w określonym czasie,
• dodatkowe wynagrodzenie za wymagające frachty lub ekspresowe dostawy,
• nadgodziny wypłacane według wyższej stawki,
• bonusy za oszczędne spalanie paliwa monitorowane przez system telematyczny,
• dodatki za wysługę lat w firmie lub bezwypadkową jazdę.

W części przedsiębiorstw pojawiają się też benefity pozapłacowe. To na przykład prywatna opieka medyczna, ubezpieczenie na życie, dopłaty do kart sportowych czy programy lojalnościowe dla wieloletnich pracowników. Takie elementy budują wizerunek firmy jako stabilnego pracodawcy.

Wysokie zarobki nie wystarczają, by zapełnić wszystkie wakaty, jeśli praca kojarzy się głównie z samotnością w kabinie i ciągłą rozłąką z bliskimi.

Czy kierowcy z Afryki i Azji rozwiążą problem niedoboru?

W odpowiedzi na braki kadrowe Unia Europejska sięga po rozwiązania międzynarodowe. Jednym z nich jest program Mobilność Wykwalifikowanych Kierowców dla Europy, który ma ułatwić rekrutację pracowników z krajów takich jak Egipt, Tunezja, Maroko czy Pakistan. Chodzi o uporządkowany napływ specjalistów, którzy spełniają europejskie standardy szkolenia i bezpieczeństwa.

Polskie firmy coraz częściej interesują się kierowcami spoza Unii, bo na lokalnym rynku trudno znaleźć odpowiednią liczbę kandydatów. Rekrutacja w Afryce czy Azji to szansa na zapełnienie części wolnych etatów i utrzymanie ciągłości usług transportowych, zwłaszcza na długich trasach międzynarodowych.

Program Mobilność Wykwalifikowanych Kierowców dla Europy

Program zakłada, że kandydaci z wybranych państw przechodzą szkolenia dostosowane do unijnych wymogów, a następnie trafiają do firm transportowych w państwach członkowskich. Proces obejmuje naukę przepisów, zasad bezpieczeństwa oraz procedur obowiązujących na europejskich drogach. Dzięki temu przewoźnicy zyskują pracowników przygotowanych do pracy w realiach Unii.

Dla Polski to szansa, by złagodzić niedobór kierowców zawodowych bez ograniczania rozwoju firm. Napływ kierowców z Afryki Północnej czy Azji może pomóc szczególnie tam, gdzie brakuje chętnych na długie, kilkutygodniowe trasy. Część zagranicznych kierowców jest skłonna pracować w takim trybie, bo zarobki w Polsce są znacznie wyższe niż w ich krajach ojczystych.

Wyzwania związane z rekrutacją z zagranicy

Międzynarodowa rekrutacja nie jest jednak prostym rozwiązaniem. Pojawiają się kwestie językowe, różnice kulturowe oraz bariery administracyjne związane z wizami i pozwoleniami na pracę. Firmy muszą zadbać o szkolenia, integrację i wsparcie w pierwszych miesiącach, aby nowi pracownicy mogli bezpiecznie i sprawnie funkcjonować w europejskim systemie transportu.

Do tego dochodzi dyskusja społeczna o wpływie napływu pracowników z krajów trzecich na lokalny rynek pracy. Część osób obawia się presji na stawki lub konfliktów kulturowych, inni widzą w tym naturalną odpowiedź na starzenie się społeczeństwa. W praktyce to, czy zagraniczni kierowcy „uratją” europejski transport, zależy od jakości wdrożenia całego procesu rekrutacji i warunków, które zaoferują im pracodawcy.

Jak zachęcić młodych do zawodu kierowcy?

Czy da się odwrócić trend i sprawić, by więcej młodych osób zasiadało za kierownicą ciężarówki? Część ekspertów uważa, że tak, ale wymaga to pracy na kilku frontach jednocześnie. Sama podwyżka stawek nie wystarczy, jeśli wizerunek zawodu pozostanie negatywny i będzie kojarzył się wyłącznie z ciężką, samotną pracą.

Jednym z ważnych kierunków jest edukacja. Szkoły branżowe i technika transportowe mogą ściślej współpracować z firmami, które zaoferują uczniom staże, praktyki i dopłaty do kursów prawa jazdy. To realna pomoc dla młodych, którzy bez wsparcia finansowego nie byliby w stanie przejść pełnej ścieżki szkolenia. Coraz częściej mówi się też o doradztwie zawodowym, które rzetelnie pokazuje plusy i minusy pracy w transporcie.

Drugim obszarem są warunki pracy. Skracanie wyjazdów, lepsza organizacja grafiku, możliwość częstszego powrotu do domu i dbałość o miejsca postojowe z zapleczem sanitarnym sprawiają, że zawód staje się bardziej przyjazny dla rodzin. Wiele firm szuka dziś takiego modelu planowania tras, który łączy rentowność z potrzebami pracowników. To często trudne zadanie, ale efekty w postaci mniejszej rotacji są bardzo wyraźne.

Ważna jest również komunikacja samej branży. Kampanie informacyjne, obecność przewoźników na targach edukacyjnych i mediach społecznościowych, pokazy nowoczesnych ciężarówek czy rozmowy z młodymi kierowcami pokazującymi realia pracy „od środka” mogą zmienić sposób myślenia o zawodzie. Zawód kierowcy nie musi być „ostatnią deską ratunku”, może być świadomym wyborem dającym stabilne zatrudnienie i dobre zarobki.

Na koniec istotną rolę odgrywa wsparcie ze strony państwa. Ułatwienia w zdobywaniu uprawnień, programy dofinansowujące kursy czy uproszczenie procedur dla osób wchodzących do zawodu mogą odczuwalnie zwiększyć liczbę kandydatów. Dobrze zaprojektowane rozwiązania wpływają nie tylko na kierowców, ale pośrednio na całą branżę TSL, która jest jednym z filarów polskiej gospodarki.

Gospodarka nie funkcjonuje bez sprawnego transportu drogowego, a transport drogowy nie istnieje bez ludzi za kierownicą ciężarówek.